การสระผม เป็นการชำระล้างสิ่งสกปรกที่เกาะอยู่บนเส้นผมและหนังศีรษะออก เพื่อเป็นการดูแลสุขภาพของเส้นผมคุณ ก็มีวิธีง่ายๆ ดังนี้ คือ ไม่ควรสระผมในเวลากลางคืน และการสระผมควรสระด้วยน้ำอุ่น หากจำเป็นต้องใช้ครีมนวดผมหรือคอนดิชั่นเนอร์หลังการสระควรให้นวดเฉพาะปลายผม โดยไม่ให้ครีมนวดสัมผัสโดนหนังศีรษะ เนื่องจากครีมนวดผมโดยทั่วไปจะมีส่วนผสมของสารเคลือบผม ซึ่งอาจทำให้รูขุมขนบริเวณหนังศีรษะอุดตัน เป็นสาเหตุของการหลุดร่วงของเส้นผมอีกสาเหตุหนึ่ง หลังสระผมเสร็จให้ซับผมด้วยผ้าขนหนูนุ่มๆ ไม่ควรขยี้ผม หลังจากนั้นหากต้องการหวีผม ควรใช้หวีไม้ซี่ห่างๆ การใช้หวีไม้เป็นการช่วยกระตุ้นหนังศีรษะ และลดไฟฟ้าสถิตย์ขณะหวี ในขณะผมเปียกไม่ควรใช้หวีแปรง ซึ่งจะเป็นการดึงเส้นผมทำให้ผมหลุดร่วงได้ และหากคุณเป็นผู้ที่รักสุขภาพเส้นผมอย่างยิ่ง ก็มีข้อแนะนำฝากไว้ว่าคุณควรหลีกเลี่ยงการเผชิญแสงแดดที่รุนแรงโดยตรงเป็นเวลานานๆ ควรหาที่ร่มหลบแสงแดดสักนิด หรือถ้าจำเป็นต้องอยู่กลางแจ้งเป็นเวลานานก็ควรหาหมวกใส่เป็นการป้องกันได้อีกวิธีหนึ่ง

ระยะแรก คือ ระยะการเจริญเติบโต (Anagen phase) ประมาณ 90 % ของเส้นผมอยู่ในระยะการเจริญเติบโต โดยเซลล์เส้นผมเจริญเติบโตขึ้นมาเป็นผม ในระยะนี้เส้นผมจะยาวขึ้น 0.35 มิลลิเมตรต่อวัน หรือประมาณ 1 เซนติเมตรต่อ 28 วัน เส้นผมจะอยู่ในระยะนี้ประมาณ 5 ปี หลังจากนั้นจะเข้าสู่ระยะต่อไป

ระยะที่สอง คือ ระยะเชื่อมต่อ (Catagen phase) เป็นระยะที่รากผมเติบโตเต็มที่ และเริ่มค่อยๆ หยุดการเจริญเติบโต เส้นผมจะอยู่ในระยะนี้ ประมาณ 2 -3 สัปดาห์ และประมาณ 3 % ของเส้นผมคนเราอยู่ในระยะนี้

ระยะสุดท้าย คือ ระยะที่เหลือ (Telogen phase) ระยะนี้เซลล์รากผมจะหยุดการเจริญเติบโตโดยสิ้นเชิง แต่จะมีเส้นผมที่แห้งหยาบ และหลุดร่วงไปในที่สุด โดย 10 – 15 % ของเส้นผมอยู่ในระยะนี้ ประมาณ 100 วัน ก่อนที่จะเข้าสู่ระยะการเจริญเติบโตอีกครั้งหนึ่ง

การพัฒนาของรูขุมขนและเซลล์รากผมมีขึ้นตั้งแต่อยู่ในครรภ์มารดา โดยทั่วไปผู้มีผมหนามักมีรูขุมขนที่ถี่กว่าผู้มีผมบางกว่า และการที่ผมร่วงมากกว่าผมที่เกิดขึ้นใหม่ เป็นผลให้เกิดอาการผมบางในลำดับต่อไปได้ สำหรับสาเหตุของการผมร่วงมากกว่าปกตินั้นเกิดได้จากหลายปัจจัย ดังต่อไปนี้

1. อายุ – อัตราการเจริญเติบโตสูงสุดของเส้นผมอยู่ที่อายุระหว่าง ช่วงวัยรุ่นถึงอายุ 40 โดยหลังจากนั้นเส้นผมจะเริ่มสูญเสียประสิทธิภาพในการทำงาน ซึ่งจะทำให้มีอาการผมร่วงเกิดขึ้นได้

2. พันธุกรรม – สามารถเกิดขึ้นได้ทั้งชายและหญิง โดยจะเกิดขึ้นกับเพศชายมากกว่าเพศหญิง อาการผมร่วงจะเริ่มเกิดขึ้นหลังช่วงวัยรุ่น ซึ่งมักจะเกี่ยวกับฮอร์โมน แอนโดรเจน

3. รอยแผลเป็น – แผลเป็นเช่นแผลไหม้ แผลเย็บ ต่าง ๆ จะทำให้รากผมบริเวณที่เป็นแผลหยุดการเจริญเติบโต

4. ภาวะในร่างกาย – การเจ็บป่วยเช่น โรคไทรอยด์ การให้กำเนิดทารก ความเครียด อาจเป็นสาเหตุของอาการผมร่วง

5. ผลข้างเคียงจากการรักษาโรค – เช่นการฉายรังสีเพื่อรักษาโรคมะเร็ง ส่งผลให้เกิดภาวะผมร่วงได้

6. การจัดแต่งทรงผม – การดัดผม การมัดผมแน่นๆเป็นระยะเวลานาน ก็เป็นอีกสาเหตุหนึ่งของอาการผมร่วง

7. การขาดสารอาหาร – การได้รับสารอาหารที่ไม่เพียงพอ เช่นการอดอาหารเพื่อลดน้ำหนัก อาจก่อให้เกิดภาวะผมร่วงได้

8. ฮอร์โมน – การที่ร่างกายมีฮอร์โมน เพศชายมากเกินไป อาจเป็นสาเหตุผมร่วงได้เช่นเดียวกัน

 

ผมร่วงมากแค่ไหนถึงจะเรียกว่าร่วงผิดปรกติ

อันนี้ นับจากการแปรงหรือหวีผมทุกวันนะครับ ถ้าคนที่ไว้ผมยาวๆ แต่ร้อยวันพันปี ผมไม่เคยเจอหวีเลย อยู่มาวันดีคืนดีรุกขึ้นมาหวีผมแล้วผมเกิดหลุดติดหวีออกมามากมายเป็นกอบเป็น กำเกินร้อยเส้นนี่ อย่าได้ตีโพยตีพายไปนะครับ ในกรณีนี้มันเกิดจากการสะสมรายวันมากกว่าครับ เราไม่นับว่าเป็นการผมร่วงผิดปกติครับ แล้วถ้าผมร่วงเกินร้อยล่ะ จะทำอย่างไรดี

1. อย่าเพิ่งแตกตื่นต๊กกะใจ วิตกจริตไปเกินกว่าเหตุ หาหวีหรือแปรงคุณภาพดีๆ คือไม่แข็งหรือคมจนเกินไป แปรงผมอย่างสม่ำเสมอทุกวัน แล้วคอยนับจดสถิติดูว่าอัตราการหลุดร่วงมีแนวโน้มลดลง หรือมากขึ้น ถ้าลดลงก็สบายใจได้ แต่ถ้ายังมากเกินพิกัดหรือมากขึ้นกว่าเก่าต่อเนื่องเป็นระยะเวลานานๆ เป็นอาทิตย์หรือเป็นเดือนนี่ ปล่อยไว้ไม่ได้ครับต้องมาหาสาเหตุต้นตอกันครับ

2. ตรวจเช็คสุขภาพตัวเองให้ละเอียดว่าเพิ่งหายจากการเจ็บไข้ได้ป่วยมาหรือเปล่า คนที่เพิ่งหายจากไข้ไม่สบายหนักหรือหลังการผ่าตัด ร่างกายจะอ่อนแอมาก มีผลทำให้ผมร่วงได้เหมือนกันตัวอย่างที่เห็นได้ชัดเจนมากๆ ก็คือ ผู้ป่วยมะเร็งหลังการใช้เคมีบำบัด หรือการฉายรังสี ซึ่งมีผลทำให้ร่างกายทรุดโทรมลงอย่างมากโดยฉับพลันจึงจำเป็นที่จะต้องโด๊ป กันอย่างเต็มที่ เพื่อให้ร่างกายกลับมาอยู่ในสภาพที่แข็งแรงอีกครั้งและผมที่ร่วงก็จะงอกกลับ มาเหมือนเดิมได้ครับ

3. สำรวจไลฟ์สไตล์การกินอยู่หลับนอนของตัวเองว่า ถูกสุขลักษณะหรือไม่ ถ้าคุณกำลังอยู่ในช่วงการอดอาหารลดน้ำหนัก หรือตรงกันข้ามเป็นคนกินอาหารตามใจปาก ได้รับสารอาหารไม่ครบห้าหมู่ เป็นคนนอนดึก ใช้ร่างกายแบบไม่บันยะบันยังก็ต้องปรับให้สมดุลลงตัวนะครับ ข้อนี้ถือเป็นหลักการขั้นพื้นฐานที่สำคัญห้ามมองข้ามหลายคนเลี่ยงที่จะ เปลี่ยนไลฟ์สไตล์ที่เคยชินของตัวเอง โดยหวังว่าหมอหรือสถาบันปลูกผมจะสามารถช่วยได้ งานนี้เงินซื้อไม่ได้ครับ

4. ในระหว่างการตั้งครรภ์ ถ้าคุณสังเกตเห็นว่าผมคุณไม่ร่วงเลย หลังการคลอดผมที่ควรจะมีวาระต้องร่วงหลุดในช่วงเก้าเดือนที่ตั้งครรภ์ จะพร้อมใจกันร่วงพรึ่บหลุดหมดจนทำให้คุณแทบช็อคเลยทีเดียว อันนี้เป็นผลสืบเนื่องมาจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในร่างกาย การแชร์สารอาหารให้กับทารกในครรภ์และการสูญเสียพลังงานอย่างมากระหว่างการ คลอดครับ ถ้าเป็นกรณีนี้ก็ไม่ต้องเป็นกังวลนะครับ ผมทั้งหมดที่ร่วงไปจะขึ้นมาใหม่ตามปกติครับ แต่จะเร็วหรือช้า มากหรือน้อย คุณภาพดีหรือไม่ดีขึ้นอยู่กับว่าคุณดูแลสุขภาพ และเรื่องอาหารการกินได้ดีขนาดไหน คุณแม่สมัยใหม่จะเป็นกังวลมากเกี่ยวกับน้ำหนักที่ติดมาระหว่างตั้งครรภ์พอ หลังคลอดยังไม่ทันได้ให้นมเลี้ยงลูกก็เริ่มอดอาหารเพราะกลัวอ้วน แต่หารู้ไม่ว่านี่เป็นโทษสองเด้งอีกเหมือนกันนะครับ นมที่คุณให้กับลูกอาจจะไม่มีคุณภาพเพียงพอที่จะช่วยให้ลูกน้อยของคุณเจริญ เติบอย่างสมบูรณ์เต็มที่ครับอีกหนึ่งเด้งคือ ผมจะบางลง ผมว่าภูมิปัญญาโบราณที่เขาแนะให้คุณแม่หลังคลอดโด๊ปอาหารให้เต็มที่นั้น ก็เพราะรู้ว่ามันจะมีผลระยะยาวกับสุขภาพนั่นเอง แถมถ้าเป็นคุณแม่มือใหม่ที่ไม่รู้จักวิธีการดูแลทารก ก็จะเกิดความเครียดต้องอดนอน ให้นมลูกตลอดด้วยถ้าไม่ดูแลสุขภาพให้ถึงๆ แทนที่จะกลัวอ้วนไม่สวย ก็จะกลายเป็นผอมเหี่ยวและหัวล้านไปโน่นเลย

5. ข้อสำคัญ คือความเครียด เช็คตัวเองให้ดีว่ามีความเครียดติดตัว อยู่หรือเปล่า ผมมีเรื่องขำๆ ที่ไม่ค่อยขำเท่าไหร่สำหรับตัวเองจะเล่าให้ฟังครับ คือตัวผมเป็นคนหน้าแห้งมากจนบางครั้งเป็นผื่นแดงน่ารำคาญ จึงตัดสินใจไปหาหมอผิวหนังหมอบอกไม่เป็นอะไรให้เอายาไปทา ถ้าเป็นผื่นขึ้น ก็ทาให้ผื่นยุบลดการอักเสบว่างั้นเถอะ เราก็คิดอยู่ในใจหมอเลี้ยงไข้แหงๆ เลยถามหมอว่าไม่มียารักษาที่ต้นตอให้มันหายดีไม่กลับมาแห้งอีกหรือ หมอตอบผมแบบไร้อารมณ์แกมรำคาญว่า ถ้าจะให้หายเลยก็ต้องไม่เครียดผมสวนกลับทันทีโดยไม่ต้องคิดว่า ผมก็ไม่เห็นมีเรื่องเครียดอะไรนี่ครับ หมอถอนหายใจ แล้วตอบด้วยน้ำเสียงที่ไร้อารมณ์อีกเหมือนเดิมว่าคนเดี๋ยวนี้มันเครียดซะจน ชิน มันชินจนชาเลยไม่รู้สึกว่าเครียด คุณรู้ได้ไงว่าคุณไม่เครียด
ทีนี้หมอยิงมาเป็นชุดเลยครับ ตื่นขึ้นมาจะไปทำงาน รถติด ผิดนัด วันๆ ต้องแก้ปัญหาสารพัดเห็นหรือยังว่าเครียดไม่เครียด เท่านั้นแหละครับดวงตาเห็นธรรม หมดคำถามน้อมรับคารวะหมอแล้วเดินออกมารับยาโดยดุษฎีที่ยกเอาเรื่องนี้มาเล่า สู่กันฟัง ก็เพียงอยากให้เห็นภาพว่าความเครียดในระดับที่เรายังทนกับมันได้นั้น ระบบในร่างกายของเราทนไม่ได้ครับ มันจึงแสดงอาการออกมาทางผิวหนัง และเส้นผมไงครับ ในส่วนของผิวหนังผมไม่กล้าถามคุณหมอต่อครับ กลัวว่าถามมากไปแกจะเครียดจนผมเดือดร้อน ส่วนของเส้นผมในฐานะที่เป็นช่างผมที่พอจะมีความรู้ดูตำรับตำรามาบ้างยินดี ที่จะอธิบายให้คุณๆ ทราบครับ
ไม่เครียด...ไม่เครียด ความเครียด...ทำให้กล้ามเนื้อรัดตัวครับเมื่อมันรัดตัวเลือดก็ไหลผ่านไม่ สะดวก เมื่อไม่สะดวก สารอาหารที่จะไปเลี้ยงรากผมก็ไม่พอรากผมก็อ่อนแอ เมื่อเส้นผมเส้นเดิมหมดอายุรากผมที่อ่อนแอก็ผลิตเส้นผมที่อ่อนแอขึ้นมาแทน ที่ จากเดิมที่เคยหนาดกดำ ก็ค่อยๆ เส้นเล็กลง บางลงจนในที่สุดก็รวยเป็นล้านๆๆๆ...ฮาไม่ออกครับ